ΒΙΟΠΟΙΚΙΛΟΤΗΤΑ / ΔΙΑΠΟΛΙΤΙΣΜΙΚΟΤΗΤΑ
BIODIVERSITY / INTERCULTURALISM
ΑΣΤΙΚΟΣ ΧΩΡΟΣ + ΑΣΤΙΚΟ ΠΡΕΣΙΝΟ / URBAN SPACE + URBAN GREEN SPACE Η ΔΥΝΑΜΗ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ / THE POWER OF WATER ΒΙΟΠΟΙΚΙΛΟΤΗΤΑ / ΔΙΑΠΟΛΙΤΙΣΜΙΚΟΤΗΤΑ
BIODIVERSITY / INTERCULTURALISM ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΑ ΚΑΤΑΛΟΙΠΑ / INDUSTRIAL REMNANTS ΜΕΤΑΦΟΡΕΣ / TRANSPORTATIONS ΤΟΠΙΟ / LANDSCAPE    
   
 
 
   
 
 
 
 
 
 
 
   
 
 
 
 
 
 
   
 
 
  
 
BACK PRINT SEND TO A FRIEND [-]Α[+]
Ο κινηματογράφος της μεγάλης απειλής
Κωνσταντίνος Χατζηφραγκιός - Μακρυδάκης, Δρ. τοπογράφος μηχανικός

Η εικόνα της πραγματικής πόλης επιβιώνει ακόμη και όταν η κινηματογεγραμμένη πόλη πεθαίνει. Ο θάνατος της είναι λιγότερο επώδυνος, μέσα από τη συνέχεια ζωής που της επιφυλάσσει η μεταφυσική της τέχνης. Πρόκειται για πόλεις που χάνονται από κάποιο πυρηνικό ολοκαύτωμα όπως η Νέα Υόρκη στην ταινία «Όσο θα υπάρχει κόσμος» (Στάνλεϊ Κρέιμερ, 1959) ή το Λος Άντζελες στον «Πανικό το έτος μηδέν» (Ρέι Μιλάντ, 1962). Στον «Εξολοθρευτή 2» (Τζέιμς Κάμερον, 1991) εξαφανίζεται και πάλι η πόλη των αγγέλων απ’ το χάρτη, μόνο που αυτή τη φορά την ατομική βόμβα πυροδοτούν ανθρωποειδή ρομπότ.

Καμία πόλη όμως δεν σημαδεύτηκε τόσο πολύ από μία καταστροφή, που να προκάλεσε ανθρώπινο χέρι, όσο η Χιροσίμα και το Ναγκασάκι. Οι ατομικές βόμβες του 1945, ανέδειξαν τις πόλεις αυτές σε απαγορευτικά σύμβολα του πυρηνικού ολέθρου. «Τα παιδιά της Χιροσίμα» του Σίντο (1952) αποτυπώνουν ρεαλιστικά τον εφιάλτη, ενώ το «Ζω στο φόβο» του Ακίρα Κουροσάβα (1955), οπτικοποιεί την αγωνία του ανθρώπου μπροστά στην ατομική απειλή. «Καλύτερα είναι να ζεις» (1958) αντιτείνει ο Καμέι, καθώς η κινηματογραφική μηχανή παρακολουθεί τους επιζήσαντες, αλλά κι εκείνους που μοιράστηκαν την ενοχή. Στο «Χιροσίμα αγάπη μου» (1959) ο Αλέν Ρεναί εντάσσει την τεκμηρίωση του κινηματογράφου-αλήθεια στη μυθοπλασία. Οι επουλωμένες πληγές λειτουργούν αλληγορικά, σε αναφορά με τον βιωμένο χρόνο και τη μνήμη, ανάγοντας μοναδικά τη σχέση έρωτα και θανάτου, σε σχέση δύο πόλεων της Χιροσίμα και της γαλλικής Νεβέρ. Η μνήμη είναι η διατήρηση της ελπίδας και οι μελλοντικές πράξεις των ανθρώπων επηρεάζονται καταλυτικά απ’ αυτήν, ακόμη και όταν αυτοί προέρχονται από διαφορετικές πόλεις, από διαφορετικούς πολιτισμούς, ακόμη και όταν συναντιούνται κι ερωτεύονται. Η «Επόμενη μέρα» του Νίκολας Μέγερ (1983) και το «Πυρηνικό ολοκαύτωμα» του Ενγκστφελντ (1985) λειτουργούν ως γενικές πρόβες του τέλους, τονίζοντας, με τον πιο εμφατικό τρόπο, την παγκοσμιότητα του εφιάλτη, καθώς όλες οι πόλεις του κόσμου είναι το ίδιο ευάλωτες.

Μετά την πυρηνική καταστροφή σε μια έρημη Νέα Υόρκη -όπως δεν έχει κινηματογραφηθεί ποτέ- υπάρχουν τρεις επιζήσαντες (δύο άντρες -ένας λευκός, ένας μαύρος- και μια γυναίκα) στη ταινία «Ο κόσμος, η σάρκα και ο διάβολος» (Ρόναλντ ΜακΝτούγκαλ, 1959) ενώ στην πιο πρωτοποριακή «Ο άνθρωπος που ήρθε από το μέλλον» (Φράνκλιν Σάφνερ, 1968) το μόνο που έχει απομείνει από την μητρόπολη είναι το κεφάλι του αγάλματος της Ελευθερίας. Στη πρόσφατη χολυγουντιανή παραγωγή των ειδικών εφφέ «Μετά την επόμενη μέρα» (Roland Emmerich, 2004) κινηματογραφούνται θύελλες από χαλάζι στο Τόκυο, τυφώνες στη Χαβάη, ανεμοστρόβιλοι στο Λος Άντζελες, πλημμύρες στο Μανχάταν και ολικός παγετός στις ανατολικές ακτές των Η.Π.Α. Η υπερθέρμανση του πλανήτη προκαλεί ακραία κλιματολογικά φαινόμενα και η ταινία προειδοποιεί ότι «Αν δεν φροντίσουμε τον πλανήτη μας τώρα, τότε ούτε και ο πλανήτης θα μας προστατεύσει».

Την επιστημονική φαντασία των δημιουργών δεν αφορά μόνο η υπενθύμιση της πυρηνικής, ή περιβαλλοντικής απειλής, αλλά και η ανακάλυψη των πολεοδομικών μορφωμάτων που θα προκύψουν μετά την καταστροφή, όπως εμφατικά απεικονίζονται στην πρόσφατη ταινία «Inception» του Κρίστοφερ Νόλαν (2010). Από μια άλλη σκοπιά ο Ακίρα Κουροσάβα στις τελευταίες ταινίες του, «Όνειρα» (1990), «Ραψωδία τον Αύγουστο» (1991) και «Μανταντάγιο» (1993), επιστρέφει στον τόπο της μεγάλης απειλής. Παρουσιάζει συμβολικά τη Χιροσίμα και το Ναγκασάκι, ως πόλεις της επόμενης μέρας, άλλοτε ερειπωμένες κι άλλοτε σε ανασυγκρότηση, θέλοντας να αναδείξει την κεφαλαιώδη σημασία της μνήμης. Γι’ αυτόν (1990) «η δημιουργία είναι ανάμνηση…». Ορμώμενος από τα προφητικά λόγια του Buñuel: «Σήμερα, το πολιτικό πρόβλημα έχει περάσει σε δεύτερο πλάνο. Η πρώτη επανάσταση που πρέπει να κάνουμε είναι οικολογικής φύσης», μας υπενθυμίζει ότι ακόμη και υπό τις σημερινές συνθήκες μπορούμε να ζήσουμε δίπλα σε ό,τι είναι ζωντανό και μας συνδέει με τη μάνα - γη. Η ιστορία δεν είναι αναπότρεπτη μοίρα, αρκεί να ξυπνήσουμε από τον εφιάλτη…

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ
- Κουροσάβα Ακίρα, Κάτι σαν αυτοβιογραφία, Εκδόσεις Αιγόκερως, Αθήνα 1990
- Le Goff J., History and Memory, Columbia University Press, New York 1992
- Μπουνουέλ Λουίς, Σουρεαλιστικά κείμενα και Κινηματογράφος, Εκδόσεις Καθρέφτης, Αθήνα
- Μπουνουέλ Λουίς, Η Τελευταία Πνοή, Εκδόσεις Οδυσσέας, Αθήνα 1997
- Πανελλήνια Ένωση Κριτικών Κινηματογράφου, Κινηματογραφημένες Πόλεις: Η Πόλη στον Κινηματογράφο και την Λογοτεχνία, Εκδόσεις Πατάκη, Αθήνα 2002
- Τριανταφύλλου Σώτη, Ιστορία του Παγκόσμιου Κινηματογράφου (1975 - 1992), Εκδόσεις Αιγόκερως
- Τριανταφύλλου Σώτη, Κινηματογραφημένες Πόλεις, Εκδόσεις Σύγχρονη Εποχή, Αθήνα 1990

conhatzifrag@yahoo.gr

23/01/2013
BACK TOP OF THE PAGE
Όνειρα» του Ακίρα Κουροσάβα (1990)