ΒΙΟΠΟΙΚΙΛΟΤΗΤΑ / ΔΙΑΠΟΛΙΤΙΣΜΙΚΟΤΗΤΑ
BIODIVERSITY / INTERCULTURALISM
ΑΣΤΙΚΟΣ ΧΩΡΟΣ + ΑΣΤΙΚΟ ΠΡΕΣΙΝΟ / URBAN SPACE + URBAN GREEN SPACE Η ΔΥΝΑΜΗ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ / THE POWER OF WATER ΒΙΟΠΟΙΚΙΛΟΤΗΤΑ / ΔΙΑΠΟΛΙΤΙΣΜΙΚΟΤΗΤΑ
BIODIVERSITY / INTERCULTURALISM ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΑ ΚΑΤΑΛΟΙΠΑ / INDUSTRIAL REMNANTS ΜΕΤΑΦΟΡΕΣ / TRANSPORTATIONS ΤΟΠΙΟ / LANDSCAPE    
   
 
 
   
 
 
 
 
 
 
 
   
 
 
 
 
 
 
   
 
 
  
 
BACK PRINT SEND TO A FRIEND [-]Α[+]
Έκκληση σωτηρίας για το κτήμα Ζωγράφου
Ναταλία Μαργαριτούλη, αρχιτέκτων

Έκκληση σωτηρίας εκπέμπει ένας από τους ελάχιστους χώρους αστικού πρασίνου σε έναν από τους πιο πυκνοκατοικημένους δήμους της Αθήνας, του Ζωγράφου. Το κτήμα Ζωγράφου προτίθεται να αγοράσει και να «αξιοποιήσει» ο Δήμος, σχεδιάζοντας εμπορικό κέντρο, πολυσινεμά και υπόγειους χώρους στάθμευσης σε μια περιοχή υπερδομημένη, με υποδομές αγοράς και ψυχαγωγίας, χωρίς όμως κοινόχρηστους χώρους πρασίνου.

Το κτήμα Ζωγράφου αποτελεί μια πευκόφυτη έκταση που βρίσκεται πολύ κοντά στο Δημαρχείο και εκτείνεται μέχρι τον Ι. Ν. Αγίου Γεωργίου. Έχει έκταση είκοσι στρεμμάτων, από τα οποία τα δέκα περίπου ανήκουν στους κληρονόμους του Ι. Ζωγράφου, μεγαλοκτηματία που αγόρασε το 1902 μεγάλη έκταση στην περιοχή, η οποία σταδιακά οικοπεδοποιήθηκε, οικοδομήθηκε και μαζί με τις περιοχές Γουδή και Ιλίσια αποτέλεσε τον ομώνυμο Δήμο. Η υπόλοιπη έκταση παραχωρήθηκε κατά το παρελθόν στο Δήμο και περιλαμβάνει πάρκο, παιδική χαρά και παιδικό σταθμό.

Στη δεκαετία 1910-1920 κτίστηκαν στο κτήμα Ζωγράφου οι δύο βίλλες της οικογένειας. Η πρώτη περιήλθε στον Κ. Ζωγράφο, που την παραχώρησε στο Δήμο και στεγάζει παιδικό σταθμό. Πρόκειται για διώροφο κτίσμα με έντονα στοιχεία γερμανικών επιρροών, εξώστη με μπαλούστρες, στέγες με μεγάλες κλίσεις και διώροφο πύργο. Η δεύτερη βίλλα (βίλλα Ζωγράφου) ανήκει στους κληρονόμους του Ι. Ζωγράφου μαζί με τα κτίρια συνοδείας, της ίδιας χρονικής περιόδου. Πρόκειται για διώροφο λιθόκτιστο κτίριο με δώμα. Χαρακτηριστικά στοιχεία της βίλλας Ζωγράφου αποτελούν οι στοές του ισογείου, ο εξώστης του ισογείου, που στηρίζεται σε κίονες, και τα τοξωτά υπέρθυρα των ανοιγμάτων του ισογείου και του ορόφου.

Σε γειτνίαση με τη βίλλα Ζωγράφου βρίσκεται η βίλλα Βουγά (ή Μπουγά), που κατασκευάστηκε την ίδια περίπου περίοδο με τα προαναφερόμενα κτίρια. Πρόκειται για διώροφο υπερυψωμένο κτίριο με τοξωτά υπέρθυρα, στεγασμένο εξώστη με ρωμαϊκά κεραμίδια και μικρή σοφίτα. Σήμερα στεγάζει Πνευματικό Κέντρο του Δήμου Ζωγράφου, που λειτουργεί ως εκθεσιακός χώρος, με το Υπαίθριο Δημοτικό Θέατρο, το οποίο φιλοξενεί, μεταξύ άλλων, τους Πανελλήνιους Θεατρικούς Αγώνες Ερασιτεχνικών Θιάσων και το Μαθητικό Φεστιβάλ.

Οι βίλλες Ζωγράφου έχουν χαρακτηριστεί ως διατηρητέες από το Υπουργείο Περιβάλλοντος, Χωροταξίας και Δημοσίων Έργων (ΥΠΕΧΩΔΕ) με την υπ' αρ. 51341/18.12.03 Υπουργική Απόφαση (ΦΕΚ 10/Δ/19.1.04). Βάσει του άρθρου 6 της παραπάνω Υπουργικής Απόφασης, αίτηση για οποιαδήποτε προσθήκη στα διατηρητέα κτίρια ή στον περιβάλλοντα χώρο τους αποστέλλεται από την Πολεοδομική Υπηρεσία στις αρμόδιες Υπηρεσίες του ΥΠΕΧΩΔΕ με γνώμη της ΕΠΑΕ για ειδική ρύθμιση, σύμφωνα με τις διατάξεις του άρθρου 3 παρ. 2 του Ν. 2831/00 (ΦΕΚ 140/A/13.6.2000). Μέχρι το Μάιο του 2006 δεν είχε υποβληθεί στις υπηρεσίες του ΥΠΕΧΩΔΕ σχετικός φάκελος που να αφορά σε επεμβάσεις στα υπόψη κτίρια ή στον περιβάλλοντα χώρο τους. Επιπλέον, με τον πρόσφατο νόμο του Υπουργείου Πολιτισμού (Νόμος 3028/2002 «Για την Προστασία των Αρχαιοτήτων και εν γένει της Πολιτιστικής Κληρονομιάς»), θεωρούνται πολιτιστικά αγαθά όλα τα ακίνητα που χτίστηκαν μετά το 1830 και στην έννοια της διατήρησης περιλαμβάνεται και ο περιβάλλων χώρος τους. Επίσης, ειδική αναφορά γίνεται στη δυνατότητα μερικής ή και ολικής απαλλοτρίωσης από το Δημόσιο, με δυνατότητα καταβολής της αποζημίωσης σε δόσεις ή σε ομόλογα.

Λόγω υψηλού τιμήματος δεν απέδωσαν οι πολύχρονες προσπάθειες εξαγοράς της βίλλας Ζωγράφου και του περιβάλλοντα χώρου της από το Δήμο ή την Πολιτεία. Κάτοικοι και δημοτικές παρατάξεις ζητούν εδώ και χρόνια να κηρυχθεί, εκτός από τη βίλλα Ζωγράφου, διατηρητέος και ο περιβάλλων χώρος των δέκα στρεμμάτων και να χαρακτηρισθεί ως χώρος ιστορικής μνήμης και ιδιαίτερου φυσικού κάλλους, ώστε να είναι δυνατή η απαλλοτρίωσή του. Παρ’ όλα αυτά, μέχρι σήμερα δεν έχει παρθεί κανένα μέτρο προστασίας του περιβάλλοντα χώρου και της ιδιαίτερα υψηλής βλάστησής του.

Παράλληλα, τα τελευταία τρία χρόνια γίνεται μια συστηματική προσπάθεια αποψίλωσης της βλάστησης του κτήματος εκ μέρους της οικογένειας Ζωγράφου, ώστε να είναι πιο εύκολη η πώληση και η οικοδόμησή του. Χαρακτηριστική είναι η αρθρογραφία σχετικά με τις προθέσεις αξιοποίησης του κτήματος από τους κληρονόμους του Ι. Ζωγράφου, όπως το παρακάτω απόσπασμα από την Ελευθεροτυπία της 23/01/2003:

«Σε δάσος... τσιμέντου θέλουν να μετατρέψουν τη βίλλα, μαζί με το πευκοδάσος και τους φοίνικες που την περιβάλλουν, οι κληρονόμοι του Ι. Ζωγράφου. Υπέβαλαν μάλιστα αίτηση για χορήγηση οικοδομικής άδειας στην Πολεοδομία του Δήμου Ζωγράφου, με σκοπό να ανεγείρουν ξενώνες συνολικής επιφάνειας 60.000 τετραγωνικών (!), και μάλιστα στο όνομα της “ολυμπιακής φιλοξενίας”.»

Στα τέλη του 2003 το Δημοτικό Συμβούλιο του Δήμου Ζωγράφου, με ομόφωνη απόφασή του, χαρακτήρισε το χώρο (Ο.Τ. 387) ως πράσινο και προς απαλλοτρίωση και αποφάσισε την αναστολή των οικοδομικών εργασιών στο εν λόγω Ο.Τ. Όμως, η αναστολή αυτή δεν τέθηκε σε ισχύ διότι δεν υπογράφηκε από τον Νομάρχη Αθηνών, κάτι που είναι άγνωστο εάν έχει γίνει μέχρι σήμερα. Παράλληλα, όπως προαναφέρθηκε, οι βίλλες Ζωγράφου κηρύχθηκαν διατηρητέες από το ΥΠΕΧΩΔΕ.

Στις 11/09/2006 το Δημοτικό Συμβούλιο προχώρησε, με απαράδεκτο και παραπλανητικό τρόπο, στη λήψη απόφασης αγοράς για τη βίλλα και το κτήμα Ζωγράφου, παρέχοντας στην οικογένεια Ζωγράφου το δικαίωμα οικοδόμησης του ελεύθερου χώρου δίπλα από το διατηρητέο μνημείο. Με την απόφαση αυτή ουσιαστικά ο Δήμος θα πληρώσει 19,5 εκατομμύρια ευρώ (με δανεισμό, αφού δεν διαθέτει το υπέρογκο αυτό ποσό), για να διαμορφώσει μια πράσινη ταράτσα στο υπόγειο εμπορικό κέντρο που θα οικοδομήσει η οικογένεια Ζωγράφου!!!

Διαβάζουμε στην ανακοίνωση της δημοτικής κίνησης «Κίνημα στην πόλη» του Ζωγράφου:

«Στις 11/09/06 (μέρα που τη διάλεξαν!) υπογράφτηκε από το Δήμο η συμφωνία δανεισμού / αγοράς της βίλλας Ζωγράφου. Σύμφωνα με αυτή, ο Δήμος δανείζεται 25 εκ. ευρώ και δίνει τα 19,5 για την αγορά από την οικογένεια Ζωγράφου της βίλλας και του χώρου πάνω από το υπό ανέγερση εμπορικό κέντρο(!).

Η συμφωνία
Η συμφωνία ορίζει τη δημιουργία διώροφου εμπορικού κέντρου σε όλο τον χώρο των 8 στρεμμάτων, πλην του χώρου στήριξης της βίλλας. Αφήνει στο Δήμο μόνο τη χρήση της ταράτσας του εμπορικού κέντρου και του κτιρίου της βίλλας. Προκαταβάλλει [sic] ότι θα δοθούν όλες οι απαραίτητες άδειες από τις υπηρεσίες του Δήμου για τη διαμόρφωση του χώρου, χωρίς να έχουν καν υποβληθεί τα σχέδια. Είναι εξαιρετικά αναλυτική ως προς την περιγραφή του εμπορικού κέντρου: Δύο όροφοι με πρόσοψη στη Γ. Ζωγράφου, με καταστήματα, σινεμά και αίθρια, υπόγειος όροφος αποθηκών και υπόγειος σταθμός αυτοκινήτων που θα εξυπηρετούνται από εισόδους που παραχωρεί ο Δήμος από την έκταση που ήδη κατέχει. Δεν ξοδεύει όμως ούτε μια γραμμή για το τι θα γίνει η ίδια η βίλλα.

Τα συμπεράσματα
Συμφωνήθηκε η πρόταση των Ζωγραφαίων και των επενδυτών του εμπορικού κέντρου χωρίς ουσιαστική διαπραγμάτευση από τη μεριά του Δήμου και αυτό παρουσιάστηκε ως ρεαλιστική και αναγκαστική λύση.

Η συμφωνία επενδύθηκε από μια ευρύτατη διακομματική συναίνεση, παράδοξη αν σκεφτεί κανείς τη δεδομένη πλειοψηφία στο Δημοτικό Συμβούλιο.

Ο μόνος τρόπος να χτιστεί εμπορικό κέντρο κάτω από διατηρητέο κτίριο μας πλασάρεται ως αναγκαστική λύση.

Ο Δήμαρχος, που το 2003 όριζε την αντικειμενική αξία του κτήματος σε 1,9 δις, δεν αμφισβητεί την παραφουσκωμένη αποτίμησή του και πληρώνει 6,5 δις για τη βίλλα και το δικαίωμα στο γκαζόν. (Εκτός αν υπάρχουν δέντρα που φυτρώνουν σε οροφές εμπορικών κέντρων και τρύπες αιθρίων!)

Επιβραβεύεται, και μάλιστα με δικά μας χρήματα, η διαδικασία αποψίλωσης που προκάλεσαν όλα αυτά τα χρόνια οι Ζωγραφαίοι ακριβώς για να μη χαρακτηριστεί το κτήμα “χώρος υψηλού πρασίνου”.

Βαφτίζεται όνειρό μας ένα εμπορικό κέντρο στην καρδιά της πόλης, που ήδη έχει τεράστιο κυκλοφοριακό πρόβλημα.

Δύο γενιές χρεώνονται με δάνειο που δεν αποτρέπει την οικοδόμηση του κτήματος.

Ένα εμπορικό κέντρο έως 8000 τ.μ. με πολυσινεμά εγκρίνεται εκ των προτέρων χωρίς να έχει υποβληθεί καν σχέδιο, πόσο μάλλον συγκοινωνιακή ή περιβαλλοντική μελέτη.

Η σιωπή γύρω από τη χρήση της βίλλας κρύβει τη πρόθεση για “ήπιες” εμπορικές χρήσεις, στο όνομα της ανταποδοτικότητας των χρημάτων του δανείου.»

Κάτοικοι και παρατάξεις του Δήμου Ζωγράφου προσέφυγαν στο Συμβούλιο της Επικρατείας (ΣτΕ) και στην αρμόδια επιτροπή της Περιφέρειας για ακύρωση της απόφασης. Παράλληλα έγινε προσφυγή και στην αρμόδια 1η Εφορεία Νεωτέρων Μνημείων, με αίτημα την κήρυξη ως διατηρητέου και του περιβάλλοντα χώρου της βίλλας Ζωγράφου. Η 1η Εφορεία Νεωτέρων Μνημείων εξετάζει το θέμα βάσει των διατάξεων του Ν. 3028/02 και έχει εισηγηθεί θετικά (Οκτώβριος 2006) στο Κεντρικό Συμβούλιο Νεωτέρων Μνημείων για το χαρακτηρισμό των τριών κτιρίων ως διατηρητέων, καθώς και του περιβάλλοντα χώρου ως χώρου ιστορικής μνήμης για τους κατοίκους του Δήμου και σημείου αναφοράς για τη δημιουργία του Δήμου. Το Νοέμβριο του 2006 συστήθηκε η επιτροπή κατοίκων για τη σωτηρία της βίλλας Ζωγράφου, η οποία κινητοποιείται δυναμικά με τη διοργάνωση συζητήσεων, τη συλλογή υπογραφών, τη συνεργασία με ανάλογες οργανώσεις και την προσφυγή στο ΣτΕ.

Ο επανεκλεγείς δήμαρχος κ. Καζάκος είχε επανειλημμένα δεσμευτεί για την αγορά της βίλλας με τη βοήθεια του Δημοσίου αλλά και την εξασφάλιση δανείου. Κρίνοντας, όμως, από τον πρόσφατο χειρισμό του σχετικά με το θέμα, μάλλον έχουμε να κάνουμε με μια χαρακτηριστική περίπτωση κακώς εννοούμενης ανάπτυξης και αξιοποίησης του αστικού πρασίνου τόσο εκ μέρους της Τοπικής Αυτοδιοίκησης όσο και εκ μέρους της Πολιτείας, με την αδράνεια που αυτή έχει επιδείξει έως σήμερα.

Η σχιζοφρενική αυτή ιστορία, στην Ελλάδα του 2007 μοιάζει να είναι απολύτως φυσιολογική. Γιατί φαίνεται ότι είναι άλλο «κράτος» το Υπουργείο Πολιτισμού, άλλο ο Δήμος και άλλο το ΥΠΕΧΩΔΕ. Και τελικά επικρατεί το ένα και μοναδικό κράτος: των κερδοσκόπων.

Ίσως μοναδική και σωτήρια λύση για το κτήμα Ζωγράφου να είναι η απαλλοτρίωσή του από το Δήμο στην πραγματική του τιμή, με επιχορήγηση από το Δημόσιο, κίνηση που προϋποθέτει να υπάρχει πλέον πολιτική βούληση για πραγματική προστασία και ανάδειξη του αστικού πράσινου μέσα από έναν συνολικό σχεδιασμό αξιοποίησης των ελεύθερων χώρων της πόλης. Το κτήμα Ζωγράφου μπορεί να αποτελέσει, σε συνδυασμό με την Πανεπιστημιούπολη, την Πολυτεχνειούπολη και το Μητροπολιτικό Πάρκο στο Γουδή, ένα δίκτυο ενιαίων χώρων προσβάσιμου πρασίνου για όλους!

n.margaritouli@elta-net.gr

23/02/2007
BACK TOP OF THE PAGE